Tastzin

Traditionele opvatting

Terwijl het zintuig gevoel volgens de traditionele opvatting enkel de tastzin bevat, is er in vorige eeuw een tendens ontstaan om er de pijnzin, temperatuurzin en drukzin aan toe te voegen, zie citaten onderaan. Wij menen dat onderstaande argumenten vóór de traditionele opvatting meer doorwegen dan deze tegen en verkiezen daarom de traditionele opvatting te behouden.

Onze definitie

De tastzin is een zintuig dat wordt gebruikt om door tasten of aanraken een object te verkennen. Het gevoel dat men daarbij waarneemt is het gevolg van een gemaakte keuze en verschilt dus van een fysisch gevoel dat spontaan optreedt en een gewaarwording is.

Argumenten pro

1 De wetenschap is het er over eens dat een organisme met zijn zintuigen kan waarnemen. Daarnaast is er een taalkundig onderscheid tussen een waarneming en een gewaarwording: een vogel kan je waarnemen (zien, horen) maar niet gewaarworden.
Volgens de traditionele opvatting kan je met alle zintuigen waarnemen en met geen enkel zintuig gewaarworden, ook niet met de tastzin. Deze consequentie wordt door de nieuwe opvatting opzij gezet.

2 De actie voelen van het zintuig gevoel (derde betekenis van begrip gevoel) dat we om verwarring te voorkomen beter tastzin noemen is het gevolg van een keuze die het organisme bewust maakt, terwijl het fysisch gevoel (eerste betekenis) het gevolg is van autonome acties in het lichaam, geëvolueerd om het organisme aan te zetten tot een reactie. Dit verschil tussen ‘waarnemen en voelen’ verandert niet i.g.v. gevoelens op de huid.
Als we bv onze hond strelen en met onze tastzin zijn zachtheid voelen is dit niet hetzelfde als de gewaarwording die we voelen als als we door het likken van diezelfde hond wakker worden.

Argumenten contra

Er zijn geen aanvaardbare argumenten contra de traditionele opvatting.
Immers Van Dale
Van Dale (online, 2026) definieert ‘waarneming’ als (1e betekenis): het waarnemen
Van Dale (online, 2026) definieert ‘waarnemen’ als (7e betekenis):
bewust en met aandacht met de zintuigen in zich opnemen
Van Dale (online, 2026) definieert ‘gewaarwording’ als (1e betekenis)
Het gewaarworden, het zich bewust worden van indrukken vanbuiten en van inwendige aandoeningen.

Op Wikipedia dat zelden onjuistheden bevat staat tot op vandaag (2 nov 2026) in de vierde kolom de hoofding Gewaarwording wat dus betekent dat zij het verschil dat Van Dale tussen beide maakt niet respecteren..

Citaten

Onderstaande citaten maken de tendens duidelijk dat het zintuig gevoel naast de tastzin ook de pijnzin, temperatuurzin en drukzin omvat (met de term pijn wordt ‘pijn ter plaatse van de huid’ bedoeld).

1e citaat: Zintuigen bij de mens en andere gewervelden

Zintuig	Anatomie	Prikkel	Gewaarwording
Gezichtsvermogen	Netvlies	Licht	Zien
Gehoor	Slakkenhuis	Trilling	Horen
Reukzin	Reukzintuig	Moleculen/stoffen	Ruiken
Smaakzin	Tong	Moleculen/stoffen	Proeven
Tastzin	Huid	Vervorming van de huid	Voelen
Thermoceptie	o.a. Huid	Verwarming/afkoeling van de huid	Warmte/kou voelen
Nociceptie	o.a. Huid	Extreme vervorming, opwarming of afkoeling van de huid	Pijn voelen
Evenwichtszin	Evenwichtsorganen	Beweging van endolymfe	Evenwicht
Proprioceptie	Spierspoeltjes en peeszintuigen	Spierspanning en rek in pezen	Bewegingen, lichaamsbewustzijn

Bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Zintuig#Zintuigen_bij_de_mens_en_andere_gewervelden (nov 2026)

2e citaat: Gevoel in psychologische zin moet worden onderscheiden van gevoel als de zintuiglijke vorm van waarnemen (tastzin, pijnzin of temperatuurzin)
Bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gevoel (mei 2016)

3e citaat: De eerste vier van de klassieke zintuigen, gezichtsvermogen, gehoor, reukzin en smaakzin zijn de speciale zintuigen. Voelen wordt onderverdeeld in drie aparte zintuigen die vooral in de huid liggen. De zogenaamde somatische zintuigen: tastzin, thermoceptie (warmte en koud) en nociceptie (pijn).
Bron: https://www.gezondheidsnet.nl/horen/waarneming-de-zintuigen-op-een-rij