Voorwaarden voor een werkbaar economisch systeem

Een ethischere variant van het bestaand kapitalisme dient te voldoen aan twee essentiële voorwaarden.

Voorwaarde 1: Behoeften die deel uitmaken van onze menselijke natuur, zijn in eerste instantie bepalend voor het menselijk gedrag. De afbeelding Eenvoudig gedragsmodel toont hoe ‘voelen, willen en gedrag’ een rechtstreeks gevolg zijn van aangeboren behoeften.

• Volgens stellingen Groepsgedrag S1 en S2 hebben mensen een aangeboren behoefte aan de erkenning van hun prestatie zowel als aan de erkenning van hun plaats in de hiërarchie van de groep(en) waarvan zij deel uitmaken.
• De werking van een economisch systeem wordt in hoofdzaak bepaald door de prestatie van allen die de functionering ervan waarmaken.
• De functionering van een economisch systeem wordt dus hoofdzakelijk bepaald door de mate waarin genoemde prestatie erkend wordt. En een vergoeding is één van de redenen waarom mensen presteren.

Voorwaarde 2: De functionering van een vervangbaar economisch systeem heeft voorrang op eventuele ethische bekommernissen.

• Een ethischer systeem dan het huidige kapitalisme kan maar lukken als het economisch minstens even goed functioneert.
• Er kan een conflict zijn tussen ‘de functionering van een economisch systeem’ en het ‘streven naar rechtvaardigheid’.
• Het criterium van Galbraith dat eenieder dient vergoed te worden naar zijn prestaties in verhouding tot zijn talenten, is bv vanuit moreel standpunt wel wenselijk maar het kan geen deel uitmaken van een werkbaar economisch systeem.
• We kunnen er dus niet buiten dat economische functionaliteit primeert als ze in conflict komt met ethische bekommernissen. Een economisch systeem is maar werkbaar als het niet de prestatie zelf maar het resultaat van de prestatie, erkent en vergoedt.