De afbouw van de autoritaire opvoeding in de praktijk

Van autoritaire omgangsvormen naar psychologie

Zoals in S4 besproken was het ontstaan van autoritaire omgangsvormen een onvermijdelijk neveneffect van het samenleven in grote gemeenschappen na de overstap van natuur naar cultuur. Eeuwenlang bepaalden deze omgangsregels onze manier van samenleven.
Pas in de jaren zeventig van vorige eeuw kwamen de nieuwe wetenschap psychologie tot het inzicht dat in een autoritaire omgeving ondergeschikten uit angst voor hun opdrachtgever doen wat hen gevraagd/bevolen wordt en dat dit het goed gevoel van de betrokkenen verstoort.
Ook kinderen ervaren autoritaire omgangsvormen als angstwekkend zodat zij de regels letterlijk ‘uit angst voor bestraffing’ aanleren en al op jonge leeftijd hun goed gevoel kwijtraken.

Tegelijk ontdekte de biologie dat sociaal gedrag geen cultuurafhankelijke menselijke verworvenheid is maar de basis van hoe sociale zoogdieren binnen een groep met mekaar samenleven.
Deze bevindingen lagen mee ten grondslag aan o.a. de hippie-beweging in de jaren ’60 in de VS en de Europese studentenbetogingen zo’n 10 jaar later. De jongeren brachten een omwenteling op gang met een langzame afbouw van de autoritaire omgangsvormen als uiteindelijk resultaat.

Ook de autoritaire opvoeding bleef niet langer in voege en in een eerste fase werd het ‘aanleren van regels aan kinderen’ gewoon afgeschaft. Men meende namelijk dat kinderen de regels wel op een spontane wijze zouden aanleren omdat dit volgens de antropologie bij de natuurvolkeren ook zo gebeurt.
Deze redenering bleek achteraf fout omdat de specifieke leefomstandigheden in de natuurlijke situatie een noodzakelijke voorwaarde zijn om regels op spontane wijze te kunnen aanleren wat men pas later begreep. Het resultaat van de afgeschafte regels was dus dat kinderen vijandig en onhandelbaar werden, zoals besproken in vorige stelling.

Samengevat: waar in de natuurlijke situatie het aanleren van regels spontaan gebeurt, waren na de overstap van natuur naar cultuur de leefomstandigheden zo radicaal veranderd dat opvoeding in de betekenis van ‘bewust kiezen voor het aanleren van regels’ onvermijdelijk was geworden.
Een bijkomende bedenking is dat het spontaan aanleren van regels in de natuurlijke situatie slechts een onderdeel uitmaakt van het spontaan aanleren van alle ‘gedrag dat van belang is voor de overleving’. En vermits dit aanleren spontaan gebeurt volgt hieruit dat natuurvolkeren het begrip opvoeding niet kennen.