Sociaal gedrag van de mens
Sociale zoogdieren waaronder de mens gedragen zich even sociaal tegenover hun groepsleden als tegenover hun verwanten terwijl andere zoogdieren zich enkel tegenover hun verwanten sociaal gedragen, een gedragsverandering die de laatste belangrijke evolutiestap betekende.
Deze eigenschap maakt de overlevingskans van de groep groter en is dus het resultaat van natuurlijke selectie.
Frans De Waal als pionier
Vorige eeuw deed de Nederlandse primatoloog Frans De Waal (°1948) jarenlang onderzoek naar het sociaal gedrag van primaten en schreef hierover verschillende boeken waaronder in 1982 Chimpanseepolitiek. Zijn observatie leerde hem dat het gedrag van deze mensapen zowel intelligent als emotioneel gedreven is en zijn boek trok voor het eerst internationaal de aandacht.
In 2006 publiceerde hij samen met twee andere wetenschappers een artikel in het Amerikaanse tijdschriftPNAS, waarin zij aantonen dat olifanten over zelfbewustzijn beschikken. Na het slagen voor de spiegeltest konden de olifanten onder het rijtje mens, mensaap en dolfijn worden geschaard.
Bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Frans_de_Waal (2026)
Biologische wetenschap volgt
Sedertdien aanvaardt de biologische wetenschap dat naast het gedrag van primaten ook dat van olifanten en dolfijnen socialer is dan dat van andere zoogdieren. Vermits de hond en het paard gedomesticeerd zijn ontbreken zij in dit lijstje. Maar is dit terecht? In de voorbije decennia neemt onderzoek enorm toe en verandert de opvatting over emoties, empathie en cognitie bij dieren even snel.
Bron 1: https://www.volbloeds.nl/kan-je-paard-je-emoties-aanvoelen-wetenschap-zegt-ja/ (2026)
Bron 2: https://www.nationalgeographic.nl/dieren/2022/09/wat-gaat-er-in-dieren-om-net-als-wij-voelen-ze-verdriet-en-willen-plezier-maken (2026)
Bron 3: https://nl.infoanimales.net/olifanten/Sociaal-leren-bij-olifanten%3A-spel–cultuur-en-empathie/ (2026)
Inzicht over agressie verandert
Daarnaast ging de wetenschap er tot einde vorige eeuw van uit dat het gedrag van een groep jager-verzamelaars die in conflict kwam met een naburige groep kon veranderen in agressief en zelfs moorddadig gedrag. Ondertussen is hier geen eensgezindheid meer over, zie ook begrip Menselijk natuur.
Van natuur naar cultuur
Van de 150.000 à 200.000 jaar dat
Van de 150.000 à 200.000 jaar dat er mensen leven op deze planeet, hebben ze tot het begin van de agrarische periode 12.000 geleden, geleefd als jager-verzamelaars.
De mens (homo sapiens) is een intelligente primaat die gekenmerkt wordt door een rechtopstaande houding, een tweevoetige voortbeweging, een fijne motoriek, het gebruik van werktuigen, een complex taalgebruik en geavanceerde samenlevingen.
Bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Mens (2026)
en Bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Jager-verzamelaar (2026)
Agrarische revolutie
De meest ingrijpende omwenteling in de menselijke geschiedenis vond plaats +- 12.000 jaar geleden in het Midden-Oosten, in het gebied dat bekend staat als de Vruchtbare Halve Maan. Mensen begonnen er gewassen te kweken, dieren te domesticeren en zich permanent te vestigen. Dit proces, de agrarische revolutie, veranderde de menselijke samenleving fundamenteel.
Bron: https://www.geschiedenisinfo.nl/samenlevingen-geschiedenis/ (2026)
Zes millennia ellende
Het duurde duizenden jaren voordat landbouw de dominante levenswijze werd, en het vond onafhankelijk van elkaar ook plaats in China (rijst en gierst), Meso-Amerika (mais), Afrika (sorghum) en Nieuw-Guinea (taro). De redenen voor de overgang zijn nog altijd onderwerp van wetenschappelijk debat.
Bron: https://www.geschiedenisinfo.nl/samenlevingen-geschiedenis/ (2026)
Geen weg terug
Uit bovenstaande bronnen blijkt dus dat de mens zo’n 6.000 jaar in veel moeilijker leefomstandigheden doorbracht dan voordien als jager-verzamelaar. En omdat hij de primitieve vorm van zijn eerste landbouwactiviteiten niet kon combineren met zijn leven als rondtrekkende nomade werd hij verplicht te kiezen voor een sedentair leven zonder mogelijkheid om terug te keren naar zijn nomadenleven.
Vroegste beschavingen
Na de eerste 4.000 jaar ellendige leefomstandigheden van de Agrarische revolutie, bevinden we ons in 6.000 v.Chr. en ontstonden de vroegste beschavingen.
Vandaag (2026) gaat men ervan uit dat er niet één enkele “wieg” was, maar vijf beschavingen die min of meer onafhankelijk van elkaar ontstonden. De Vruchtbare Sikkel (Mesopotamië en het Oude Egypte) wordt gezien als de vroegste. Andere beschavingen ontstonden in Azië gelegen langs grote rivierdalen, zoals de Indus-Gangesvlakte op het Indisch subcontinent en de Gele Rivier in China.
Bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Wieg_van_de_beschaving
Verdeling van welvaart
Het ontstaan van deze vroege beschavingen leidde tot een toenemende welvaart maar ook tot de vorming van complexe samenlevingen met hiërarchische structuren waarin niet enkel prestatie de rangschikking bepaalde. En vermits een hogere plaats van nature een betere verdeling van het voedsel betekende, volgde hieruit dat deze logica bleef gelden voor de verdeling van welvaart.
Gewone volk blijft arm
Overal ter wereld leert de geschiedenis dat in alle nieuwe beschavingen met hiërarchische structuren, de hogere klassen de welvaart vooral voor zich hielden. Zij hadden de verdeling van welvaart in handen en bekommerden zich niet over het leven in armoede van de gewone bevolking. Wat ook betekende dat de grote meerderheid van mensen die in een nieuwe beschaving leefden hun ellendig bestaan behielden.
Huidige maatschappij
Pas na de industriële revolutie, die tot een versnelde ontwikkeling van technologie en nog grotere welvaart leidde, begon deze situatie langzaam te veranderen. In het rijke westen ontstonden democratieën met wetgeving voor een betere welvaartverdeling die een toename van zowel fysisch als psychisch welzijn tot gevolg had.
De jaren ’60 tot ‘70 van vorige eeuw blijven bekend voor de protestsongs tegen oorlog zoals
‘We shall overcome’ van Joan Baze en ‘Mijnheer de president’ van Boudewijn de Groot dichter bij ons. Vanaf ’68 worden deze songs vervagen door protestacties zowel tegen oorlog als voor maatschappelijke verandering.
Kanteljaar 1968
Protestjaar 1968 omvat de internationale ‘protesten tegen oorlog’ en ‘studentenprotesten tegen de gevestigde orde’. Doordat deze protesten hebben gezorgd voor veel verandering in de maatschappij, wordt 1968 (net als 1917, 1945, 1989) tot een van de recentere kanteljaren gerekend.
– De tweede feministische golf komt op gang. Man-Vrouw-Maatschappij wordt opgericht, die eist meer gelijkheid tussen mannen en vrouwen.
– Op veel universiteiten komen studenten in verzet tegen verouderde structuren. En eisen medezeggenschap van alle geledingen op alle niveaus.
Bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Protestjaar_1968 (2026)
Nieuwe tijdsgeest
Het wereldberoemd Woodstock muziekfestival in 1969 was een hoogtepunt van de tegencultuur van de jaren zestig en van het hippietijdperk. Het vertolkte de nieuwe tijdsgeest die het verlangen naar vrede vooropstelde en telde 400.000 bezoekers wat enorm veel is bv vergeleken met Rock Werchter, één van de grootste festivals van Europa, dat in 1975 begon en vorig jaar (2025) slechts 90.000 bezoekers telde.
Bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Woodstock_(muziekfestival) (2026) en https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/06/12/rock-werchter-50-jaar-verschillen-nu-toen-pint-artiesten-festival/
In de volgende decennia komt homoseksualiteit uit de taboesfeer en neemt de maatschappelijke aanvaarding van homoseksualiteit sterk toe in tal van landen. Waar in de jaren 80 nog grote groepen mensen het “onaanvaardbaar” vonden, is dat vandaag een zeldzaam standpunt geworden.
Bron: https://www.goednieuwssite.org/2025/08/06/steeds-meer-mensen-aanvaarden-homoseksualiteit-een-hoopvolle-evolutie/
Veranderingen in toekomst
In het algemeen is de mens er op vooruit gegaan maar tot nu toe blijft onze overstap nadelige gevolgen houden. Op deze site bespreken we de oorzaken van deze nadelige gevolgen, de aanpak ervan en de reeds gerealiseerde veranderingen.
Overal ter wereld verlangen mensen naar vrede en sedert de oprichting van de Verenigde Naties(1945) waarbinnen de Mensenrechtenraad (2006), de NAVO (1949) en het Internationaal Strafhof Den Haag (1998) worden in vooral de democratische landen de vredesidealen meer en meer gerealiseerd.
Toename vrede en welvaart
Na de tweede wereldoorlog ging de vrede in democratische landen gepaard met een enorme versnelling van technologische innovatie en een gelijklopende versnelde toename van welvaart. Deze vaststelling was een enorme stimulans voor de bevolking van landen om de val van autocratische regimes te proberen afdwingen. De afzetting van dictator Bashar Hafiz al-Assad wiens terreurregime de wanhopige Syrische bevolking tot een revolte bracht is hier een voorbeeld van.
Daartegenover staat de problematiek van de door technologische vooruitgang ontstane milieuverontreiniging, onhaalbare klimaatdoelstellingen en gevaarlijke AI-ontsporingen. Deze verontrustende items negeren we niet maar vallen buiten de context van deze site.