Het ontstaan van geheugen was een belangrijke stap voorwaarts in het evolutieproces. Immers dieren zonder geheugen kunnen wel ervaringen beleven maar er niks uit leren. Zij beleven elke ervaring telkens als nieuw.
Volgens bron 1 beschikken vele diersoorten ook de lagere over een hippocampus en dus over een primitieve vorm van geheugen.
Volgens bron 2 beschikken ook de lagere gewervelde dieren over een geheugen en volgens bron 3 zelfs dieren zonder wervelkolom.
Is geheugen geëvolueerd vóór bewustzijn?
Deze vraag kan worden teruggebracht tot de vraag of lagere diersoorten met een geheugen, zoals goudvissen, een bewustzijn nodig hebben om iets te leren uit hun ervaringen?
Het gedrag van goudvissen kunnen we als representatief beschouwen voor het gedrag van de vroegst geëvolueerde gewervelde dieren met een geheugen.
De vraag wordt dus of een dier dat de weg heeft gevonden naar voedsel op een moeilijk te vinden plaats (cf. bron 1) meer nodig heeft dan een geheugen om deze weg nadien terug te vinden.
Vermits dit gedrag slechts een herhaling is van gedrag waarbij toevallig een weg naar voedsel werd gevonden, is er ter verklaring geen noodzaak aan ‘een geestelijke toestand die gekenmerkt is door een besef en beleving van het eigen ik en van het gebeuren in de omgeving’ wat het begripbewustzijn veronderstelt.
Ons besluit
Wij menen dus dat eenvoudige vissoorten met een geheugen over geen bewustzijn beschikken. Met deze bevinding sluiten we ons aan bij die wetenschappers die stellen dat lagere vissoorten geen bewuste ervaringen kennen, zie bronnen 4 en 5 hieronder.
Blijvende controverse
Toch blijft er controverse bestaan. Sommige wetenschappers ontkennen dat vissen lijden, terwijl ze tot de gewervelden behoren. Zij werpen op dat er twee soorten cerebrale cortex bestaan: een ‘oude’ cortex op evolutionair niveau, die alle gewervelden bezitten, en een recente cortex (neocor-tex), die we aantreffen bij zoogdieren e.a.. Vissen en reptielen hebben geen neocortex. Bron 4: https://www.eoswetenschap.eu/natuur-milieu/welke-dieren-lijden-pijn
De opvatting over de bewuste ervaring van een pijngevoel bij vissen werd door de publicaties van de Amerikaanse wetenschapper Rose (1999/2000, 2002, 2007) fundamenteel aan het wankelen gebracht. Op basis van veelomvattende wetenschappelijke analyses van de op dat moment bestaande kennis kwam hij tot de uitspraak dat vissen hoogst waarschijnlijk geen pijn bewust kunnen ervaren, omdat bij hen de verantwoordelijke hersendelen voor zo’n ervaring ontbreken.
Deze inzichten werden door diverse wetenschappers becommentarieerd en ondersteund. Er was echter ook kritiek op Rose. Bron 5:http://edepot.wur.nl/231581 (2019)
Nog geen reacties